» Nhu cầu vật liệu xây dựng tại TP.HCM trong giai đoạn 2026 - 2030 được dự báo tăng rất mạnh cùng lúc với việc triển khai hàng loạt dự án hạ tầng, giao thông và đầu tư công quy mô lớn. Trong khi đó, khả năng cung ứng vật liệu xây dựng đặc biệt là cát xây dựng và cát san lấp đang bộc lộ nhiều hạn chế, tiềm ẩn nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và chi phí các dự án trọng điểm.
Áp lực bảo đảm nguồn cung vật liệu xây dựng cho các dự án trọng điểm tại TP.HCM đang ngày càng gia tăng khi nhu cầu đá, cát và vật liệu san lấp tăng mạnh nhưng khả năng đáp ứng còn hạn chế. Sự mất cân đối cung cầu không chỉ đẩy chi phí xây dựng lên cao mà còn tiềm ẩn nguy cơ chậm tiến độ nhiều công trình lớn trong giai đoạn tới.
Nhu cầu vật liệu xây dựng tăng mạnh, nguy cơ mất cân đối cung - cầu
Theo báo cáo tổng hợp của Sở Xây dựng TP.HCM, năm 2026 thành phố cần hơn 28 triệu m³ đá xây dựng, gần 15,6 triệu m³ cát xây dựng, khoảng 52,9 triệu m³ cát san lấp và 23,7 triệu m³ đất san lấp để phục vụ các công trình hạ tầng, giao thông, nhà ở và chỉnh trang đô thị.
Giai đoạn 2027 - 2030, tổng nhu cầu tiếp tục tăng mạnh với hơn 79 triệu m³ đá xây dựng, 61,6 triệu m³ cát xây dựng và gần 178 triệu m³ cát san lấp, chưa kể khối lượng rất lớn phục vụ các dự án đặc thù như khu đô thị lấn biển Cần Giờ. Việc nhiều dự án giao thông trọng điểm, công trình chống ngập và chương trình phát triển nhà ở đồng loạt triển khai đã tạo áp lực lớn lên thị trường vật liệu xây dựng trong bối cảnh tài nguyên trên địa bàn thành phố hạn chế.
Về đá xây dựng, trữ lượng thực tế vẫn còn tương đối dồi dào nhưng khả năng khai thác chưa được phát huy hết do vướng mắc thủ tục pháp lý, gia hạn mỏ và giới hạn công suất. Năm 2026, nguồn đá xây dựng của TP.HCM được dự báo thiếu khoảng 30%, song nếu các mỏ hiện hữu được gia hạn, nâng công suất và sớm đưa thêm mỏ mới vào khai thác, nguồn cung cơ bản có thể đáp ứng nhu cầu.
Cát xây dựng và cát san lấp là điểm nghẽn lớn nhất
Dự án Vành đai 3 nhiều giai đoạn rơi vào tình trạng thiếu cát san lấp, ảnh hưởng đền tiến độ thi công.
So với đá xây dựng, cát xây dựng và cát san lấp đang là điểm nghẽn nghiêm trọng nhất đối với thị trường vật liệu xây dựng TP.HCM. Theo Sở Xây dựng, năm 2026 tổng nguồn cát xây dựng có thể huy động tối đa chỉ khoảng 6 triệu m³, tương đương chưa đến 40% nhu cầu thực tế.
Hiện khoảng 36% cát xây dựng của thành phố đến từ nguồn nạo vét sông Đồng Nai và sông Sài Gòn, phần còn lại phụ thuộc vào các tỉnh miền Tây và nguồn nhập từ Campuchia. Riêng cát san lấp, TP.HCM chỉ tự đáp ứng được khoảng 4%, gần như hoàn toàn phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài. Việc phụ thuộc lớn vào nguồn ngoài khiến giá cát xây dựng biến động mạnh, khó kiểm soát và tiềm ẩn rủi ro đứt gãy nguồn cung khi nhu cầu tăng cao.
Nguồn cung khan hiếm đã đẩy giá vật liệu xây dựng tăng nhanh trong thời gian qua. Chi phí vận chuyển hiện chiếm khoảng 25 - 30% giá thành vật liệu, làm gia tăng tổng mức đầu tư, ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính và tiến độ thi công của nhiều dự án hạ tầng trọng điểm.
Nâng công suất mỏ, mở rộng vật liệu thay thế và siết quản lý giá
Trước nguy cơ thiếu hụt kéo dài, các cơ quan quản lý xác định cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm ổn định thị trường vật liệu xây dựng. Trọng tâm là tháo gỡ vướng mắc pháp lý cho các mỏ đang tạm ngưng, cho phép nâng công suất khai thác đối với các mỏ đủ điều kiện và sớm đưa các mỏ mới vào khai thác phục vụ các dự án trọng điểm.
Bên cạnh đó, việc tăng cường điều phối liên vùng với Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu và các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long được xem là giải pháp quan trọng để bổ sung nguồn cát và đất san lấp. Các đề xuất cho phép nạo vét suối, hồ và các tuyến sông chính cũng nhằm tận dụng tối đa nguồn vật liệu sẵn có trong tự nhiên.
Đáng chú ý, TPHCM đang thúc đẩy mở rộng sử dụng vật liệu thay thế như cát biển đã qua xử lý, đá nghiền, tro xỉ nhiệt điện và vật liệu tái chế. Song song đó là việc áp dụng các giải pháp thiết kế và thi công tiết kiệm vật liệu như cầu cạn, cọc xi măng đất và công nghệ gia cố nền đất yếu, nhằm giảm áp lực lên nguồn tài nguyên truyền thống.
Công tác quản lý giá được xác định là yếu tố then chốt để ổn định thị trường. Việc công bố giá vật liệu xây dựng hàng tháng bám sát giá thực tế tại mỏ và công trình, kiểm soát chặt khâu vận chuyển và phân phối, xử lý nghiêm tình trạng đầu cơ, làm giá được kỳ vọng sẽ hạn chế biến động bất thường và bảo đảm nguồn cung cho các dự án trọng điểm.
Về dài hạn, định hướng sử dụng vật liệu thay thế, tái chế vật liệu xây dựng và chủ động hơn trong điều phối nguồn cung liên vùng được xem là giải pháp căn cơ để TP.HCM từng bước tháo gỡ cơn khát vật liệu xây dựng, bảo đảm tiến độ các dự án chiến lược và hướng tới phát triển bền vững cho thị trường vật liệu xây dựng trong những năm tới.
Cem.Info
