» Việt Nam chính thức triển khai thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính cho giai đoạn 2025 - 2026 đối với 110 cơ sở trọng điểm thuộc các ngành nhiệt điện, sắt thép và xi măng. Đây là bước chuyển quan trọng từ kiểm kê khí nhà kính thông thường sang quản lý phát thải theo hạn ngạch, đặt ra yêu cầu mới về xác định dấu chân carbon sản phẩm và quản trị dữ liệu trong sản xuất công nghiệp.
Việc phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính mở ra giai đoạn quản lý phát thải theo dữ liệu và thị trường tại Việt Nam. Ngành xi măng với công đoạn sản xuất clinker được xác định là nguồn phát thải trọng điểm, đòi hỏi các doanh nghiệp phải nâng cao năng lực kiểm kê khí nhà kính, xác định chính xác dấu chân carbon sản phẩm và thực hiện đúng các yêu cầu kỹ thuật theo quy định của pháp luật trong giai đoạn thí điểm 2025 - 2026.
Bộ Tài nguyên và Môi trường đã ban hành Quyết định số 699/QĐ-BNNMT về thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính cho các cơ sở trọng điểm trong các ngành nhiệt điện, sản xuất sắt thép và sản xuất xi măng giai đoạn 2025 - 2026. Việc triển khai Quyết định này dựa trên Nghị định số 119/2025/NĐ-CP của Chính phủ, sửa đổi, bổ sung cho Nghị định số 06/2022/NĐ-CP về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ozon.
Theo quy định, thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính tập trung vào 110 cơ sở thuộc 3 ngành có cường độ phát thải cao nhất gồm nhiệt điện, sản xuất sắt thép và sản xuất xi măng. Các cơ sở được lựa chọn phải đáp ứng tiêu chí về ngành nghề theo danh mục các cơ sở phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính bắt buộc tại phụ lục của Quyết định số 13/2024/QĐ-TTg; có dữ liệu hoạt động thương mại liên tục từ ngày 01/01/2022 để đảm bảo chuỗi dữ liệu phát thải khí nhà kính trong giai đoạn 2022 - 2024 và thuộc các công đoạn sản xuất then chốt có mức phát thải trực tiếp cao.
Trong ngành xi măng, phạm vi thí điểm tập trung vào các cơ sở có hoạt động sản xuất clinker. Đây là công đoạn phát thải lớn nhất của toàn ngành sản xuất xi măng do đặc thù phân hủy nguyên liệu chứa cacbonat kết hợp với việc đốt nhiên liệu hóa thạch. Phát thải từ quá trình sản xuất clinker chiếm hơn 90% tổng lượng phát thải toàn ngành xi măng, vì vậy được xem là điểm trọng tâm để chuẩn hóa dữ liệu phát thải theo đơn vị sản phẩm phục vụ phân bổ hạn ngạch.
Cơ chế thí điểm giúp xác định cường độ phát thải trên mỗi đơn vị sản phẩm, thay đổi cách tiếp cận từ kiểm kê khí nhà kính theo cơ sở sang kiểm kê theo sản phẩm nhằm phân bổ hạn ngạch chính xác và minh bạch. Thay vì bao quát toàn bộ các nguồn phát thải trong nhà máy, kiểm kê phục vụ phân bổ hạn ngạch tập trung vào các nguồn phát thải trực tiếp từ nhiên liệu hóa thạch và các quá trình công nghiệp liên quan trực tiếp đến sản phẩm chủ lực như clinker.
Các phương pháp kiểm kê được phân cấp theo mức độ dữ liệu. Phát thải từ đốt nhiên liệu hóa thạch áp dụng phương pháp Bậc 1 (Tier 1) dựa trên hệ số phát thải mặc định, trong khi phát thải từ quá trình phân hủy nguyên liệu trong sản xuất clinker áp dụng phương pháp Bậc 2 (Tier 2) yêu cầu dữ liệu chi tiết về công nghệ, nguyên liệu và quy trình sản xuất. Cách tiếp cận này cho phép phân biệt rõ mức phát thải giữa các cơ sở sử dụng công nghệ tiên tiến và các cơ sở có công nghệ lạc hậu.
Cơ quan quản lý cũng lưu ý danh mục cơ sở phải thực hiện kiểm kê sẽ được rà soát và cập nhật định kỳ 2 năm/lần. Những cơ sở mới đi vào vận hành thương mại sau ngày 01/01/2022 cần chủ động xây dựng hệ thống dữ liệu để sẵn sàng tham gia các giai đoạn phân bổ hạn ngạch tiếp theo sau giai đoạn 2025 - 2026.
Việc chuyển từ cơ chế kiểm kê báo cáo sang cơ chế kiểm kê gắn với phân bổ hạn ngạch là bước chuyển quan trọng trong quản lý phát thải khí nhà kính tại Việt Nam. Doanh nghiệp xi măng không chỉ thực hiện báo cáo phát thải mà còn phải xác định chính xác dấu chân carbon của sản phẩm clinker để làm cơ sở phân bổ hạn ngạch và xây dựng lộ trình giảm phát thải dài hạn.
Trong giai đoạn này, năng lực quản trị dữ liệu phát thải, khả năng áp dụng đúng phương pháp tính toán và chủ động cải tiến công nghệ sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí sản xuất, đáp ứng các yêu cầu pháp lý và nâng cao uy tín trong chuỗi cung ứng xanh toàn cầu.
Cem.Info
