» Ủy ban châu Âu (EC) đề xuất tiếp tục phân bổ một phần hạn ngạch phát thải miễn phí cho các ngành khó giảm phát thải, trong đó có xi măng, đến năm 2037 và lùi thời điểm loại bỏ hoàn toàn cơ chế này đến năm 2038. Đề xuất sửa đổi Hệ thống giao dịch phát thải (ETS) cho thấy Liên minh châu Âu (EU) đang điều chỉnh lộ trình giảm phát thải theo hướng thực tế hơn, khi tính đến tiến độ phát triển hạ tầng thu giữ, vận chuyển và lưu trữ CO₂ cùng yêu cầu duy trì năng lực cạnh tranh cho các ngành công nghiệp phát thải cao.
Theo đề xuất mới, các ngành thuộc phạm vi Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), trong đó có ngành xi măng, sẽ tiếp tục được phân bổ 15% hạn ngạch phát thải miễn phí trong giai đoạn từ năm 2034 - 2037. Thời điểm loại bỏ hoàn toàn cơ chế này cũng được lùi đến năm 2038. Động thái này phản ánh sự chuyển hướng thận trọng hơn trong chính sách giảm phát thải của EU, khi các nhà hoạch định chính sách đồng thời phải cân nhắc yêu cầu duy trì năng lực cạnh tranh và bảo đảm tính chắc chắn cho hoạt động đầu tư của các ngành công nghiệp phát thải cao.
Việc kéo dài thời gian phân bổ hạn ngạch miễn phí không đồng nghĩa với việc EU từ bỏ Hệ thống giao dịch phát thải hoặc Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon. Thay vào đó, đề xuất cho thấy hạ tầng hỗ trợ quá trình giảm phát thải, đặc biệt là hệ thống thu giữ, vận chuyển và lưu trữ CO₂, chưa phát triển nhanh như kỳ vọng ban đầu.
Việc tiếp tục được hưởng một phần hạn ngạch phát thải miễn phí sẽ giúp các nhà sản xuất có thêm thời gian chuẩn bị trong khi hạ tầng cần thiết cho quá trình giảm phát thải tiếp tục được hoàn thiện.
Kể từ khi Hệ thống ETS của EU được triển khai vào năm 2005, các nhà sản xuất xi măng phải nộp một hạn ngạch phát thải cho mỗi tấn CO₂ được xác minh phát thải. Từ năm 2013, một phần hạn ngạch được phân bổ miễn phí theo các quy định về định mức phát thải, chủ yếu dựa trên hoạt động sản xuất clinker.
Cơ chế CBAM, được triển khai từ ngày 1/1/2026, được thiết kế để từng bước thay thế cơ chế phân bổ hạn ngạch miễn phí bằng cách áp dụng chi phí carbon tương đương đối với xi măng nhập khẩu vào thị trường châu Âu.
Theo lộ trình ban đầu, việc giảm dần hạn ngạch phát thải miễn phí sẽ diễn ra song song với quá trình Cơ chế CBAM đảm nhận đầy đủ hơn vai trò cân bằng chi phí carbon giữa sản phẩm sản xuất tại châu Âu và hàng hóa nhập khẩu.
Đối với các nhà sản xuất xi măng, đề xuất mới sẽ giúp giảm mức độ chịu tác động từ chi phí carbon so với lộ trình hiện hành. Doanh nghiệp cũng có thêm thời gian để phát triển các dự án thu giữ carbon, bảo đảm năng lực vận chuyển và lưu trữ CO₂, đồng thời giảm phát thải liên quan đến clinker trước khi hạn ngạch phát thải miễn phí bị loại bỏ hoàn toàn.
Tuy nhiên, việc tiếp tục được phân bổ hạn ngạch miễn phí sẽ đi kèm các điều kiện chặt chẽ hơn. Từ năm 2031, khả năng đủ điều kiện nhận hạn ngạch miễn phí sẽ gắn với việc doanh nghiệp tham gia các kế hoạch đầu tư giảm phát thải tại châu Âu và sau đó triển khai các kế hoạch này trên thực tế.
Việc kéo dài thời gian phân bổ hạn ngạch miễn phí cũng đồng nghĩa với việc Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon sẽ cần thêm thời gian để phát huy đầy đủ vai trò bảo vệ các nhà sản xuất trong khu vực. Thời điểm các nhà sản xuất châu Âu và các nhà nhập khẩu phải đối mặt với chi phí carbon tương đương hoàn toàn cũng sẽ được lùi lại. Đồng thời, các doanh nghiệp sản xuất tại châu Âu có thêm thời gian trước khi phải dựa hoàn toàn vào các khoản đầu tư giảm phát thải của chính mình để duy trì năng lực cạnh tranh.
Phản ứng ban đầu từ các nhà sản xuất xi măng châu Âu nhìn chung được đánh giá là thận trọng nhưng tích cực. Dominik von Achten, Giám đốc điều hành Heidelberg Materials cho rằng, đề xuất mới mang lại tín hiệu đáng tin cậy thông qua sự ổn định của giá CO₂, nhưng chính sách này mới chỉ giải quyết được một phần vấn đề. Theo quan điểm của ông, các nhà sản xuất có thể đầu tư vào thiết bị thu giữ carbon, nhưng không thể tự mình phát triển toàn bộ hạ tầng vận chuyển và lưu trữ CO₂ dùng chung, vốn cần thiết để những khoản đầu tư này có thể vận hành hiệu quả và mang lại hiệu quả kinh tế.
Vấn đề này cho thấy một trong những thách thức lớn đối với quá trình giảm phát thải của ngành xi măng châu Âu hiện nay. Doanh nghiệp có thể đầu tư vào công nghệ thu giữ CO₂ tại nhà máy, nhưng hiệu quả của các khoản đầu tư đó còn phụ thuộc vào sự hình thành của mạng lưới hạ tầng rộng hơn, bao gồm hệ thống vận chuyển và các cơ sở lưu trữ carbon.
Việc điều chỉnh thời điểm loại bỏ hoàn toàn hạn ngạch phát thải miễn phí vì vậy tạo thêm thời gian để các doanh nghiệp và hệ thống hạ tầng giảm phát thải cùng phát triển. Với ngành xi măng, khoảng thời gian này có thể giúp các nhà sản xuất chuẩn bị tốt hơn cho giai đoạn chi phí carbon ngày càng trở thành một yếu tố trực tiếp quyết định năng lực cạnh tranh.
Cem.Info
