» Thị trường vật liệu xây dựng tại TP.HCM và nhiều địa phương khu vực phía Nam đang rơi vào tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng, đặc biệt là cát san lấp, cát xây dựng và đất đắp. Nhu cầu tăng mạnh trong khi nguồn cung không theo kịp đã khiến giá cả biến động, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ nhiều công trình hạ tầng trọng điểm. Trước thực trạng này, UBND TP.HCM và Bộ Xây dựng đã đồng loạt đưa ra nhiều giải pháp đồng bộ từ điều chỉnh khai thác, nạo vét nguồn bổ sung đến hoàn thiện cơ chế pháp lý nhằm ổn định thị trường.
Nhu cầu vật liệu xây dựng tăng cao trong năm 2026 đang tạo áp lực lớn lên hệ thống cung ứng tại TP.HCM và khu vực phía Nam. Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, tình trạng thiếu hụt diễn ra trên hầu hết các nhóm vật liệu chủ lực, đặc biệt là các vật liệu phục vụ san lấp và xây dựng hạ tầng.
Thực trạng thiếu hụt vật liệu xây dựng tại TP.HCM và khu vực phía Nam
Nhiều dự án trọng điểm tại TP.HCM và khu vực phía Nam đang phải thi công cầm chừng vì thiếu vật liệu xây dựng.
Số liệu cho thấy đá xây dựng đạt công suất khai thác khoảng 23,66 triệu m³, trong khi nhu cầu lên tới 28,16 triệu m³, thiếu khoảng 4,5 triệu m³. Cát xây dựng chỉ đạt 0,69 triệu m³ so với nhu cầu 15,56 triệu m³, thiếu gần 14,87 triệu m³.
Đáng chú ý, cát san lấp là nhóm thiếu hụt nghiêm trọng nhất với mức cung chỉ khoảng 2,3 triệu m³ trong khi nhu cầu lên tới 52,89 triệu m³, tạo ra khoảng thiếu hụt hơn 50 triệu m³. Đất san lấp cũng thiếu khoảng 11 triệu m³, gây áp lực lớn lên tiến độ các dự án hạ tầng và đô thị.
Không chỉ TP.HCM, tình trạng thiếu hụt còn ghi nhận tại nhiều địa phương lân cận khi nguồn cung vật liệu tập trung không đồng đều, dẫn đến cạnh tranh cục bộ giữa các dự án và gia tăng chi phí vận chuyển.
Nguyên nhân và hệ quả từ mất cân đối cung - cầu
Theo phân tích từ cơ quan quản lý, nguyên nhân chính xuất phát từ việc nguồn tài nguyên khai thác hạn chế, thủ tục cấp phép kéo dài và năng lực khai thác chưa đáp ứng kịp nhu cầu tăng đột biến của các dự án hạ tầng.
Một số khu vực mỏ có trữ lượng tốt như Bà Rịa - Vũng Tàu và Bình Dương đang được khai thác với công suất cao nhưng vẫn chưa đủ bù đắp thiếu hụt chung. Bên cạnh đó, việc phân bổ nguồn cung chưa hợp lý khiến một số mỏ gần khu vực thi công bị khai thác quá tải, trong khi các mỏ ở xa ít được sử dụng do chi phí vận chuyển tăng cao.
Tình trạng nhà thầu bỏ giá thấp để trúng thầu nhưng không đảm bảo năng lực thực hiện cũng góp phần làm mất cân đối thị trường. Khi triển khai, nhiều đơn vị có xu hướng né tránh nguồn vật liệu từ các mỏ ở xa, dẫn đến dồn nhu cầu vào một số điểm cung cấp nhất định, gây áp lực cục bộ.
Hệ quả trực tiếp là giá vật liệu xây dựng tăng cao, ảnh hưởng đến chi phí đầu tư xây dựng, làm chậm tiến độ nhiều công trình giao thông, hạ tầng kỹ thuật và dự án đô thị. Đồng thời, người dân và doanh nghiệp nhỏ lẻ cũng chịu tác động khi chi phí xây dựng nhà ở và công trình phụ trợ tăng mạnh.
Giải pháp đồng bộ từ TP.HCM và Bộ Xây dựng
Trước áp lực thiếu hụt, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM đã đề xuất nhiều giải pháp nhằm tăng nguồn cung trong ngắn hạn và trung hạn. Đối với đá xây dựng và cát xây dựng, thành phố kiến nghị nâng công suất khai thác tại các mỏ đủ điều kiện ở khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu và Bình Dương, dự kiến bổ sung hàng triệu m³ mỗi năm. Song song, TP.HCM đẩy nhanh tiến độ nạo vét 22 hồ nội địa nhằm tăng nguồn cung cát xây dựng.
Đối với cát san lấp, giải pháp được đưa ra bao gồm nạo vét sông Sài - Gòn Đồng Nai, khai thác từ sông Thị Tính, hồ Sông Ray và các hồ nội đô, đồng thời nghiên cứu sử dụng vật liệu thay thế như đá xay và cát biển từ các khu vực lân cận. Với đất san lấp, thành phố dự kiến cấp phép khai thác tại nhiều khu đất thuộc nhóm khoáng sản và tận dụng nguồn vật liệu từ các công trình ngầm, tuyến metro.
Song song với giải pháp nguồn cung, TP.HCM kiến nghị áp dụng cơ chế đặc thù cho các dự án trọng điểm, cho phép cấp trực tiếp mỏ vật liệu và nâng công suất khai thác phục vụ thi công. Hiện có khoảng 17 dự án lớn với nhu cầu hơn 362 triệu m³ vật liệu, tạo áp lực rất lớn lên hệ thống cung ứng hiện tại.
Ở góc độ quản lý Nhà nước, Bộ Xây dựng cho biết đã tham mưu Chính phủ ban hành nhiều chính sách nhằm ổn định thị trường vật liệu xây dựng, đồng thời phối hợp xây dựng Luật Địa chất và khoáng sản cùng các nghị định hướng dẫn nhằm rút ngắn thủ tục cấp phép, tăng công suất khai thác mỏ khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường. Đồng thời phân cấp cho địa phương trong việc cấp phép khai thác, đặc biệt với cát biển và vật liệu san lấp.
Hiện Bộ Xây dựng đang trình kế hoạch triển khai các nhiệm vụ trọng tâm nhằm phát triển ngành vật liệu xây dựng trong giai đoạn mới. Trong đó nhấn mạnh việc xây dựng cơ chế đặc thù bảo đảm nguồn vật liệu san lấp cho các công trình hạ tầng trọng điểm, tăng cường điều tra, điều chỉnh quy hoạch khoáng sản và xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất toàn quốc về vật liệu xây dựng.
Trước áp lực thiếu hụt nguồn cung vật liệu xây dựng tại khu vực phía Nam, các giải pháp đồng bộ từ điều chỉnh khai thác, tăng nguồn cung, nạo vét và hoàn thiện cơ chế pháp lý đang được triển khai mạnh mẽ. Việc phối hợp giữa trung ương và địa phương được kỳ vọng sẽ từng bước cân bằng cung - cầu, ổn định giá cả thị trường. Trong thời gian tới, nếu các cơ chế đặc thù và dự án bổ sung nguồn vật liệu được đẩy nhanh, thị trường vật liệu xây dựng sẽ có cơ sở để cải thiện rõ rệt, đáp ứng nhu cầu phát triển hạ tầng và đô thị.
Cem.Info
