VNCR 2025: Phát điện nhiệt dư không còn là lựa chọn, ngành xi măng chạy đua hoàn thành mục tiêu

20/03/2026 - 09:25

» Phát điện nhiệt dư đang trở thành giải pháp trọng tâm giúp ngành xi măng Việt Nam giảm tiêu hao năng lượng và đáp ứng yêu cầu sản xuất xanh. Hàng loạt dự án phát điện nhiệt dư được đưa vào vận hành và khởi công trong năm 2025, đây không chỉ là giải pháp tiết kiệm năng lượng mà còn là yêu cầu bắt buộc để doanh nghiệp xi măng đáp ứng lộ trình sản xuất xanh.

Tình hình triển khai hệ thống phát điện nhiệt dư trong ngành xi măng Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng tốc khi thời hạn hoàn thành theo Chiến lược phát triển vật liệu xây dựng giai đoạn 2021 - 2030, định hướng đến 2050 đang đến gần. Không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu bắt buộc, các doanh nghiệp xi măng còn xem đây là giải pháp quan trọng để giảm chi phí sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Tăng tốc triển khai, tiến gần mục tiêu bắt buộc

Ngành xi măng Việt Nam hiện đứng thứ 3 thế giới về quy mô, với khoảng 91 dây chuyền sản xuất và tổng công suất hơn 128 triệu tấn/năm. Trong bối cảnh năng lực sản xuất liên tục mở rộng, yêu cầu về tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải ngày càng trở nên cấp thiết.

Theo định hướng tại Quyết định số 1266/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, đến hết năm 2025, 100% dây chuyền sản xuất xi măng có công suất từ 2.500 tấn clinker/ngày trở lên phải lắp đặt và vận hành hệ thống phát điện nhiệt dư. Đây là yêu cầu mang tính bắt buộc nhằm hướng tới phát triển bền vững của ngành xi măng.

Trên thực tế, việc triển khai đã có sự chuyển biến rõ rệt trong những năm gần đây. Trước đó, theo quy hoạch giai đoạn 2011 - 2020, mục tiêu hoàn thành trước năm 2015 chưa đạt do tiến độ chậm. Bước sang giai đoạn 2021 - 2030, yêu cầu này tiếp tục được tái khẳng định với quyết tâm cao hơn từ phía cơ quan quản lý và doanh nghiệp.

Phát điện nhiệt dư không còn là lựa chọn, ngành xi măng chạy đua hoàn thành mục tiêu.

Đến hết năm 2025, toàn ngành đã có 39 dây chuyền lắp đặt hệ thống phát điện nhiệt dư với tổng công suất đạt 280,40 MW theo Báo cáo ngành xi măng Việt Nam 2025 (VNCR 2025). Riêng trong năm 2025, có thêm 3 hệ thống mới đi vào vận hành tại các nhà máy xi măng Lam Thạch 2, VICEM Tam Điệp và VICEM Hoàng Mai.

Theo PGS.TS Lương Đức Long, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Xi măng Việt Nam, các doanh nghiệp xi măng đang thể hiện quyết tâm cao nhằm hoàn thành đúng cam kết. Việc tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ pháp luật mà còn là chiến lược sống còn trong xu thế sản xuất hiện đại. Hiện khoảng 66% số nhà máy xi măng đã hoàn thành lắp đặt hệ thống phát điện nhiệt dư, phần còn lại đang đẩy nhanh tiến độ để kịp thời hạn. Điều này cho thấy phát điện nhiệt dư đã chuyển từ giai đoạn khuyến khích sang giai đoạn bắt buộc, trở thành tiêu chuẩn vận hành mới của ngành xi măng.

Động lực từ chi phí sản xuất và áp lực chuyển đổi xanh

Trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng cao và thị trường tiêu thụ trong nước cũng như xuất khẩu gặp khó khăn, các doanh nghiệp xi măng đang chịu áp lực lớn về hiệu quả sản xuất. Trước thực tế đó, phát điện nhiệt dư trở thành một trong những giải pháp thiết thực để tiết giảm chi phí.

Nhiều doanh nghiệp lớn đã chủ động đẩy nhanh đầu tư để thích ứng với áp lực chi phí và yêu cầu mới.Tại Tổng Công ty Xi măng Việt Nam (VICEM), việc đầu tư hệ thống phát điện nhiệt dư được xác định là một trong những định hướng trọng tâm. Công nghệ này cho phép tận dụng nguồn nhiệt dư từ quá trình sản xuất clinker để phát điện phục vụ nội bộ, qua đó giảm đáng kể lượng điện mua từ lưới quốc gia.

Hiệu quả mang lại là rất rõ ràn, nếu đầu tư đồng bộ và tối ưu công nghệ, lượng điện tiết kiệm có thể đạt tới khoảng 50% nhu cầu sử dụng. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp xi măng tiết giảm chi phí đầu vào mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh trong bối cảnh thị trường nhiều biến động.

Bên cạnh lợi ích kinh tế, hệ thống phát điện nhiệt dư còn góp phần quan trọng trong việc giảm phát thải khí nhà kính, phù hợp với định hướng chuyển đổi xanh và phát triển bền vững của ngành công nghiệp xi măng.

Triển vọng hoàn thành mục tiêu và những vấn đề đặt ra

Song song với các hệ thống đã đi vào vận hành, hiện có khoảng 20 dự án phát điện nhiệt dư đang được triển khai đầu tư với tổng công suất dự kiến khoảng 117 MW. Phần lớn các dự án này dự kiến sẽ hoàn thành và đưa vào vận hành trong năm 2026.

Tính đến hết năm 2025, đã có 59 dây chuyền thuộc diện phải lắp đặt hệ thống phát điện nhiệt dư theo quy định. Tuy nhiên, vẫn còn một số dây chuyền có công suất lớn chưa có kế hoạch triển khai. Việc chậm triển khai tại một số dây chuyền cho thấy vẫn tồn tại những khó khăn nhất định, chủ yếu liên quan đến chi phí đầu tư và điều kiện vận hành. Tuy nhiên, với áp lực từ quy định pháp lý và yêu cầu giảm phát thải, các doanh nghiệp xi măng buộc phải sớm có lộ trình cụ thể để hoàn thành nghĩa vụ.

Thực tế cho thấy, việc hàng loạt dự án được khởi công trong thời gian gần đây là tín hiệu tích cực, cho thấy ngành xi măng đang bước vào giai đoạn tăng tốc. Khi các dự án hoàn thành đúng tiến độ, hệ thống phát điện nhiệt dư sẽ trở thành một trong những trụ cột quan trọng giúp ngành xi măng Việt Nam giảm phụ thuộc vào điện lưới, tối ưu chi phí sản xuất và tiến gần hơn tới mục tiêu phát triển bền vững.

Để cập nhật đầy đủ bức tranh toàn diện của ngành xi măng Việt Nam, từ khung chính sách điều hành, năng lực sản xuất, diễn biến tiêu thụ trong nước, tình hình xuất khẩu và các xu hướng, dự báo trong thời gian tới, độc giả có thể tham khảo Báo cáo ngành xi măng Việt Nam 2025.

📌 Hãy đăng ký nhận Báo cáo ngành xi măng Việt Nam 2025 (VNCR 2025) để không bỏ lỡ những thông tin quan trọng về tình hình sản xuất kinh doanh, thị trường trong và ngoài nước: