» Các doanh nghiệp nhập khẩu xi măng và clinker vào Liên minh châu Âu (EU) đang đối mặt với rủi ro lớn khi Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) bước vào giai đoạn áp dụng thực chất. Việc chưa thể xác minh phát thải trong ngắn hạn khiến nhiều lô hàng có nguy cơ bị áp mức phát thải mặc định rất cao, làm chi phí tăng mạnh và tác động trực tiếp đến dòng chảy thương mại xi măng quốc tế.
CBAM đang dần trở thành yếu tố then chốt định hình lại hoạt động xuất nhập khẩu xi măng và clinker vào thị trường EU. Các yêu cầu mới về báo cáo và xác minh phát thải CO₂ không chỉ tạo áp lực đối với các nhà sản xuất xi măng tại các quốc gia bên ngoài EU mà còn khiến các doanh nghiệp nhập khẩu tại châu Âu phải thận trọng hơn trong quyết định mua hàng, đặc biệt trong giai đoạn chuyển tiếp từ nay đến trước thời điểm chính thức nộp chứng chỉ CBAM.
Nhiều doanh nghiệp nhập khẩu xi măng và clinker tại châu Âu đang trở nên dè dặt khi cân nhắc tiếp tục mua hàng từ các nguồn cung bên ngoài EU trong năm nay, do các nhà sản xuất xi măng xuất khẩu chưa thể xác minh lượng phát thải carbon của mình trước năm 2027. Theo cơ chế CBAM, các nhà sản xuất tại các quốc gia không thuộc EU được khuyến khích khai báo cường độ phát thải thực tế và phải được cơ quan có thẩm quyền xác minh. Trường hợp không có dữ liệu phát thải được xác minh, hàng hóa nhập khẩu sẽ áp dụng mức phát thải mặc định do EU quy định đối với từng thị trường xuất khẩu.
Các mức phát thải mặc định này được xây dựng cao hơn đáng kể so với mức phát thải thực tế trung bình của phần lớn nhà máy xi măng, nhằm hạn chế việc doanh nghiệp sử dụng giá trị mặc định thay cho nghĩa vụ báo cáo và xác minh phát thải. Điều này khiến ngay cả những doanh nghiệp sản xuất xi măng tại các thị trường không thuộc EU dù có mong muốn tuân thủ đầy đủ quy định CBAM cũng chưa thể hoàn tất các thủ tục cần thiết trong giai đoạn hiện nay.
Theo quy định CBAM, trong trường hợp không có dữ liệu phát thải được xác minh, các doanh nghiệp nhập khẩu sẽ buộc phải áp dụng mức phát thải mặc định do EU quy định cho từng quốc gia xuất xứ. Một doanh nghiệp sản xuất xi măng cho biết, nếu buộc phải sử dụng mức mặc định, chi phí CBAM có thể lên tới khoảng 60 - 70 Euro cho mỗi tấn xi măng xuất khẩu vào EU. Mức chi phí này được đánh giá là rất cao và tạo áp lực chi phí lớn cho doanh nghiệp xuất khẩu xi măng vào EU, cao hơn nhiều so với nghĩa vụ CBAM khi sử dụng dữ liệu phát thải thực tế.
Cơ quan quản lý mua bán phát thải của Đức DEHSt cho biết, việc xác minh phát thải sẽ không thể thực hiện trong năm 2026, do doanh nghiệp cần cung cấp dữ liệu cho toàn bộ năm báo cáo. Quy định CBAM hiện hành không cho phép xác minh tạm thời theo quý hoặc theo giai đoạn và chỉ báo cáo phát thải đầy đủ đã được xác minh cho cả năm dương lịch mới được chấp nhận để phục vụ nghĩa vụ CBAM.
Theo lộ trình triển khai, chứng chỉ CBAM sẽ bắt đầu được lưu hành từ tháng 2/2027 và các doanh nghiệp nhập khẩu xi măng tại EU phải nộp chứng chỉ tương ứng với lượng phát thải của năm 2026 trước ngày 30/9/2027. Việc xác minh dữ liệu phát thải của các nhà sản xuất tại các quốc gia không thuộc EU chỉ có thể được thực hiện từ đầu năm 2027 cho đến thời hạn nộp chứng chỉ nêu trên.
Mặc dù các doanh nghiệp sản xuất xi măng tin rằng những nhà máy có kế hoạch xuất khẩu vào thị trường EU sẽ chủ động hoàn tất quy trình xác minh ngay khi có thể, thị trường vẫn tồn tại lo ngại về năng lực của các cơ quan quốc gia trong việc công nhận đủ số lượng tổ chức chứng nhận để xử lý toàn bộ hồ sơ trong khoảng thời gian ngắn. Điều này khiến các doanh nghiệp nhập khẩu tại châu Âu hiện nay phải đối mặt với rủi ro đáng kể, do không thể chắc chắn rằng các lô hàng nhập khẩu sẽ tránh được việc áp dụng mức phát thải mặc định.
Trong khi đó, một số doanh nghiệp thương mại vẫn kỳ vọng rằng các doanh nghiệp nhập khẩu có thể điều chỉnh lại tờ khai CBAM khi dữ liệu phát thải đã được xác minh trước thời điểm nộp chứng chỉ. Theo đánh giá của họ, chi phí CBAM thực tế trong trường hợp này có thể chỉ cao hơn dự tính ban đầu vài Euro mỗi tấn, thay vì phải gánh mức chi phí rất cao khi áp dụng phát thải mặc định.
Trước tình tình này, một doanh nghiệp nhập khẩu tại EU cho biết họ chỉ ưu tiên mua xi măng từ các nhà sản xuất trong EU hoặc từ các nhà máy ngoài khối EU thuộc sở hữu của các tập đoàn xi măng châu Âu. Lựa chọn này dựa trên đánh giá rằng các tập đoàn xi măng châu Âu có hệ thống dữ liệu phát thải đầy đủ và đáng tin cậy, đồng thời có khả năng tuân thủ quy trình xác minh ngay khi được triển khai.
Sự thận trọng ngày càng gia tăng của các doanh nghiệp nhập khẩu đang góp phần kìm hãm giá tại một số thị trường xuất khẩu xi măng quan trọng, trong đó có Thổ Nhĩ Kỳ. Diễn biến này cho thấy CBAM không chỉ là một công cụ chính sách khí hậu mà đang từng bước tạo ra những tác động rõ rệt đến dòng chảy thương mại và mặt bằng giá của thị trường xi măng toàn cầu.
Cem.Info
