» Ngành xi măng châu Âu đang bước vào giai đoạn phục hồi sau nhiều năm suy giảm, song đồng thời phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ chi phí sản xuất tăng cao, cạnh tranh quốc tế gia tăng và yêu cầu giảm phát thải ngày càng khắt khe. Báo cáo thường niên 2025 của Hiệp hội Xi măng châu Âu cho thấy tương lai ngành xi măng khu vực này sẽ phụ thuộc đáng kể vào hiệu quả thực thi chính sách carbon cũng như khả năng duy trì năng lực cạnh tranh của các nhà sản xuất trong khu vực.
Quá trình chuyển đổi sang mô hình sản xuất phát thải thấp đang đặt ngành xi măng tại châu Âu trước những thay đổi mang tính bước ngoặt, khi áp lực giảm carbon ngày càng tác động trực tiếp đến chi phí vận hành, cấu trúc thị trường và chiến lược phát triển dài hạn của doanh nghiệp. Các nhà sản xuất hiện không chỉ phải đầu tư cho mục tiêu xanh hóa mà còn đối mặt với sức ép cạnh tranh ngày càng lớn từ hàng nhập khẩu và những biến động mới trên thị trường quốc tế.
Nhập khẩu gia tăng và chi phí sản xuất cao đang bào mòn sức cạnh tranh của ngành xi măng châu Âu
Theo báo cáo thường niên năm 2025 của Hiệp hội Xi măng châu Âu, một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất hiện nay là lượng xi măng nhập khẩu từ các quốc gia lân cận vào Liên minh châu Âu (EU) đã tăng gần 500% kể từ năm 2016.
Hiệp hội này cho rằng, nguyên nhân chính đến từ việc các nhà sản xuất xi măng trong khu vực đang phải hoạt động trong môi trường cạnh tranh thiếu cân bằng. Trong khi doanh nghiệp nội khối phải gánh chi phí sản xuất ngày càng gia tăng do giá năng lượng cao cùng các quy định môi trường nghiêm ngặt, nhiều đối thủ ngoài khu vực vẫn chưa phải chịu những áp lực tương đương về phát thải carbon.
EU trước đó cũng đã thừa nhận thông qua chương trình Thỏa thuận công nghiệp sạch (Clean Industry Deal) rằng các ngành công nghiệp sử dụng nhiều năng lượng, trong đó có xi măng, đang đối mặt với hàng loạt thách thức gồm giá điện cao, tốc độ tăng trưởng kinh tế chậm lại và cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.
Yếu tố được cho là có tác động quyết định tới triển vọng ngành xi măng châu Âu trong thời gian tới là việc triển khai hiệu quả Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM). Đây được xem là công cụ chính sách quan trọng nhằm tạo môi trường cạnh tranh công bằng giữa doanh nghiệp nội địa và hàng nhập khẩu có mức phát thải cao. Song song với đó, Đạo luật thúc đẩy công nghiệp của EU cũng được kỳ vọng sẽ thúc đẩy nhu cầu đối với các sản phẩm carbon thấp được sản xuất trong khu vực.
Dữ liệu thống kê cho thấy tại nhiều quốc gia châu Âu, lượng xi măng nhập khẩu đã tăng rất mạnh kể từ năm 2016. Tây Ban Nha là thị trường ghi nhận mức tăng cao nhất với 2.822%, tiếp đến là Italia tăng 1.747% và Hy Lạp tăng 1.535%. Những con số này phản ánh rõ sức ép cạnh tranh ngày càng lớn mà các nhà sản xuất xi măng tại EU đang phải đối mặt trong quá trình chuyển đổi xanh.
Chuyển đổi xanh thúc đẩy ngành xi măng châu Âu tái cấu trúc theo hướng carbon thấp
Trước các thách thức ngày càng gia tăng, Hiệp hội Xi măng châu Âu đã xây dựng Kế hoạch hành động xi măng cho năm 2026 nhằm định hướng chiến lược phát triển toàn ngành trong giai đoạn tới, đồng thời thúc đẩy quá trình vận động chính sách ở cấp độ khu vực. Kế hoạch này đặt mục tiêu xây dựng lộ trình cụ thể để ngành xi măng vừa thực hiện quá trình khử carbon vừa đảm bảo duy trì năng lực cạnh tranh công nghiệp.
Theo đó, Hiệp hội Xi măng châu Âu đã đưa ra 5 kiến nghị trọng tâm đối với Ủy ban châu Âu (EC) gồm duy trì cơ chế giao dịch phát thải ổn định và có tính dự báo dài hạn, hoàn thiện cơ chế CBAM đi kèm giải pháp cho hoạt động xuất khẩu, mở rộng khả năng tiếp cận hạ tầng CO₂ phục vụ công nghệ thu giữ carbon, đảm bảo nguồn năng lượng có giá cạnh tranh và xây dựng thị trường tiêu thụ cho các sản phẩm xi măng carbon thấp.
Nhóm công tác của hiệp hội cũng cho rằng việc sửa đổi Hệ thống giao dịch khí thải (ETS) của EU cho giai đoạn sau năm 2030 sẽ là cơ hội quan trọng để ngành xây dựng chiến lược dài hạn. Theo đánh giá của nhóm này, việc duy trì hệ thống giao dịch phát thải cần đi cùng với bảo đảm nguồn phân bổ hạn ngạch phát thải sau năm 2039 nếu ngành xi măng châu Âu muốn tiếp tục duy trì khả năng cạnh tranh.
Một trọng tâm lớn khác trong năm 2025 là thúc đẩy thương mại hóa xi măng carbon thấp thay vì chỉ dừng lại ở khả năng ứng dụng công nghệ. Theo Hiệp hội Xi măng châu Âu, việc vận động chính sách đóng vai trò quan trọng nhằm tạo ra nhu cầu đủ lớn cho các sản phẩm carbon thấp, đặc biệt trong khuôn khổ Đạo luật tăng tốc công nghiệp thuộc chương trình Thỏa thuận công nghiệp sạch.
Tiêu chuẩn hóa sản phẩm cũng được xem là một yếu tố hỗ trợ quan trọng cho quá trình chuyển đổi. Quy định mới về sản phẩm xây dựng dự kiến sẽ được công bố vào cuối năm 2027 nhằm tạo nền tảng pháp lý thống nhất cho việc phát triển vật liệu xây dựng carbon thấp trên toàn châu Âu. Song song với đó, Hiệp hội Xi măng châu Âu hiện cũng đang đề xuất xây dựng hệ thống dán nhãn chung cho xi măng carbon thấp trên phạm vi toàn EU.
Quá trình giảm phát thải của ngành cũng đã ghi nhận một số kết quả tích cực. Tỷ lệ sử dụng nhiên liệu thay thế trong ngành xi măng EU đã tăng từ 30% vào năm 2010 lên 58% vào năm 2022 trước khi giảm nhẹ còn 56% trong năm 2023.
Trong cơ cấu nhiên liệu hiện nay, nhiên liệu hóa thạch truyền thống vẫn chiếm khoảng 44%, trong khi chất thải không thể tái chế chiếm 34% và chất thải sinh học chiếm khoảng 22%.
Giai đoạn từ năm 1990 - 2023, lượng phát thải CO₂ từ clinker của nhóm 27 quốc gia thành viên EU (EU27) đã giảm 13%. Nếu tính phát thải ròng, mức giảm đạt khoảng 24%. Đối với các sản phẩm xi măng, lượng phát thải CO₂ trên mỗi tấn sản phẩm đã giảm gần 19%, trong khi phát thải ròng giảm gần 29%.
Thị trường bắt đầu phục hồi nhưng triển vọng tăng trưởng vẫn tiềm ẩn nhiều thách thức
Báo cáo thống kê năm 2025 cho thấy thị trường xi măng châu Âu đang phát đi những tín hiệu ổn định trở lại sau giai đoạn suy giảm kéo dài trong những năm gần đây. Tổng nhu cầu tiêu thụ xi măng tại các quốc gia thành viên Hiệp hội Xi măng châu Âu đã giảm từ 167,5 triệu tấn trong năm 2023 xuống còn 165,1 triệu tấn vào năm 2024. Riêng khu vực EU27, lượng tiêu thụ xi măng năm 2024 giảm thêm 1,3 triệu tấn, còn 148,1 triệu tấn.
Dù vậy tốc độ suy giảm đã bắt đầu chậm lại đáng kể. Nếu giai đoạn từ năm 2023 - 2024 ghi nhận mức giảm khoảng 8% thì mức giảm từ năm 2024 sang năm 2025 chỉ còn khoảng 1%, cho thấy thị trường đang dần bước vào giai đoạn ổn định hơn.
Một số quốc gia ghi nhận mức giảm tiêu thụ mạnh nhất gồm Phần Lan giảm 18%, Thụy Điển giảm 15%, Luxembourg giảm 14%, Hy Lạp giảm 13% và Pháp giảm 12%. Ở chiều ngược lại, một số thị trường vẫn tăng trưởng tích cực như Romania tăng 9%, Ba Lan tăng 7%, Bulgaria và Slovenia cùng tăng 6%.
Về sản xuất, tổng sản lượng xi măng của các quốc gia thành viên Hiệp hội Xi măng châu Âu đạt 174,5 triệu tấn trong năm 2024, giảm nhẹ 0,5% so với cùng kỳ năm trước. Khu vực EU27 đạt 160,8 triệu tấn, giảm 0,2%, phản ánh tốc độ suy giảm đã chậm lại so với các năm trước đó.
Tổng số lao động trong ngành xi măng châu Âu hiện đạt hơn 40.600 người, trong đó riêng khu vực EU27 chiếm khoảng 36.500 lao động.
Theo dự báo của Euroconstruct đối với 16 quốc gia thuộc EU, nhu cầu tiêu thụ xi măng dự kiến tăng 2% trong năm 2025, tiếp tục tăng 3,6% vào năm 2026, tăng 2,7% trong năm 2027 và tăng thêm 1,7% trong năm 2028.
Dù triển vọng phục hồi đang dần rõ nét hơn, quá trình tăng trưởng của ngành vẫn được đánh giá là chưa thực sự bền vững. Ngoài những thách thức hiện hữu về cạnh tranh thương mại và chi phí sản xuất, hàng loạt dự án giảm phát thải quy mô lớn dự kiến triển khai trong vài năm tới được cho là sẽ tiếp tục tạo thêm áp lực lên nhu cầu điện năng và chi phí vận hành của ngành xi măng.
Diễn biến tại châu Âu cho thấy quá trình giảm phát thải trong ngành xi măng đang ngày càng gắn chặt với bài toán năng lực cạnh tranh công nghiệp. Điều này đồng nghĩa rằng chuyển đổi xanh không còn đơn thuần là vấn đề công nghệ mà đang trở thành yếu tố quyết định vị thế dài hạn của doanh nghiệp xi măng trên thị trường toàn cầu.
Cem.Info (TH/ Cemnet)
