Các dự án lò nung đất sét quy mô thương mại đã được công bố trên tất cả các châu lục, cho thấy đất sét nung đang ngày càng được xem là một giải pháp khả thi để giảm phát thải trong sản xuất xi măng. Tuy nhiên, công suất từ các dự án đang vận hành và được công bố hiện vẫn chỉ tương đương chưa tới 1% sản lượng xi măng toàn cầu.
Đất sét nung có thể được sử dụng để thay thế một phần clinker, qua đó giảm lượng phát thải CO₂ trong sản xuất xi măng. Phân tích mới về các dự án trên toàn cầu cho thấy công nghệ này đã bước vào giai đoạn thương mại hóa, nhưng quy mô triển khai vẫn còn rất nhỏ so với sản lượng xi măng toàn cầu.
Các dự án lò nung đất sét đã xuất hiện tại tất cả các châu lục, với những cơ sở quy mô lớn hiện tập trung chủ yếu tại các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển. So với các giải pháp như công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon, đất sét nung có lợi thế về yêu cầu kỹ thuật tương đối đơn giản và chi phí thấp hơn.
Đất sét nung đã chứng minh khả năng thương mại hóa trong ngành xi măng, nhưng quy mô còn hạn chế.
Châu Phi và Mỹ Latin đang nổi lên là những khu vực có tốc độ triển khai đáng chú ý. Ghana hiện có hai cơ sở sản xuất thuộc nhóm lớn trên thế giới. Đất sét phù hợp để nung, trong đó có nguồn nguyên liệu từ kaolin, cũng được tìm thấy với trữ lượng đáng kể tại các khu vực nhiệt đới ẩm ở châu Phi, Mỹ Latin và châu Á.
Mức độ thương mại hóa của các dự án là một trong những điểm đáng chú ý. Hơn 72% số dự án được theo dõi đã được công bố ở quy mô thương mại thay vì chỉ dừng ở giai đoạn thí điểm hoặc trình diễn. Trong số các dự án thương mại này, hơn 70% đã đi vào vận hành.
Tuy nhiên, quy mô hiện tại vẫn là hạn chế lớn. Tính cả các dự án đang vận hành và đã được công bố, đất sét nung có thể tạo thêm khoảng 26 triệu tấn/năm công suất xi măng phát thải thấp. Ngay cả với giả định tỷ lệ phối trộn đất sét nung lên tới 35%, công suất này vẫn chiếm chưa tới 1% so với khoảng 4 tỷ tấn xi măng được sản xuất trên toàn cầu mỗi năm.
Năm 2025 ghi nhận khá ít dự án mới được công bố, song ít nhất 6 dự án khác dự kiến được đưa vào vận hành trong năm 2026, trong đó 4 dự án tại châu Phi và 2 dự án tại châu Âu. Danh mục dự án dài hạn hiện có 15 dự án tại châu Phi, châu Âu và châu Mỹ.
Việc thay thế một phần clinker bằng đất sét nung có thể giúp giảm phát thải tới 40% so với xi măng portland thông thường. Với xi măng đá vôi đất sét nung (LC3), một công thức phối trộn phổ biến gồm khoảng 15% đá vôi và 30% đất sét nung. Hiệu quả giảm phát thải và khả năng cạnh tranh về chi phí sẽ phụ thuộc vào điều kiện nguyên liệu và sản xuất tại từng thị trường.
Phân tích cho rằng việc mở rộng đất sét nung có thể đóng góp thêm vào quá trình giảm phát thải của ngành xi măng, song quy mô hiện nay cho thấy giải pháp này chưa thể tạo ra tác động lớn nếu được triển khai đơn lẻ. Để đạt mức giảm phát thải đáng kể, ngành xi măng sẽ cần đẩy nhanh việc mở rộng đất sét nung đồng thời triển khai nhiều giải pháp carbon thấp khác.
Nguồn tham khảo: New analysis considers climate potential of clay in the cement industry, World Cement.
Cem.Info (TH)
